ot. 1 - Pamiątkowa tablica poświęcona płk Anatolowi Sawickiemu, odsłonięta w Lubaniu 1 marca 2013 roku.Po kilkudziesięciu latach od swojej śmierci Żołnierze Wyklęci odzyskują znów należne miejsce w pamięci narodu. To oni, często z bronią w ręku bronili do końca niepodległości ojczyzny. W imię umiłowania wolności i ojczyzny rzucili wyzwanie zbrodniczemu sowieckiemu najeźdźcy, wspieranemu przez rodzimych zdrajców. Po zakończeniu II wojny światowej okupacja hitlerowska w Polsce zastąpiona została terrorem sowieckim. Hitlera zmienił Stalin, zniknęło SS, ale pojawiła się Armia Czerwona, miejsce gestapo zajęło NKWD. Od samego początku nowy okupant przystąpił do brutalnej pacyfikacji. Na żołnierzach i oficerach Armii Krajowej zaczęto wykonywać bez pardonu liczne wyroki śmierci. Aresztowano i uprowadzono do Moskwy przywódców Polski Podziemnej. Polscy komuniści przy pomocy NKWD zbudowali własny i potężny aparat terroru, skierowany głównie przeciwko niepodległościowemu podziemiu. Ci, którzy nie zostali rozstrzelani w lasach czy zamęczeni na śmierć w obozach, poddani byli przez UB brutalnemu śledztwu. Aresztowanych torturowano według zasad sowieckiej bezpieki (m.in. bito pałkami i biczami, zrywano paznokcie, rażono prądem, odbijano nerki, miażdżono jądra w szufladach biurek, sadzano na odwróconej nodze stołka). Zbrodnia ta trwała aż do roku 1963. Szacuje się, że po wojnie w więzieniach i obozach znalazło się ćwierć Żołnierzy Wyklętych obchodzony był uroczyście również w naszym mieście.

 

fot. 3 - Kartka wydana przez Stowarzyszenie Miłośników Górnych Łużyc w Lubaniu z okazji odsłonięcia pamiątkowej tablicy płk Sawickiego.fot. 2 - Pocztówka wydana przez Stowarzyszenie Miłośników Górnych Łużyc w Lubaniu z okazji odsłonięciafot. 3 - Odsłonięcie tablicy płk. Sawickiego przez wnuczkę Annę Krekorę, Lubań – 1 marca 2013 roku.Z inicjatywy Stowarzyszenia Miłośników Górnych Łużyc w Lubaniu* odsłonięta została pamiątkowa tablica poświęcona płk. Anatolowi Sawickiemu – ostatniemu komendantowi Armii Krajowej Okręgu Lwów „NIE”. Ten jeden z najlepszych synów Polski zamieszkał w Lubaniu wiosną 1947 roku. Zatrudnienie znalazł w Banku Gospodarstwa Spółdzielczego na stanowisku głównego księgowego. Tu rozpoczął też organizowanie kadrowych struktur podziemia lwowskiego, odtwarzanych na terenach południowo-zachodniej Polski. Pułkownik Sawicki pełnił w konspiracji funkcję Komendanta pierwszej Brygady Kadrowej V Dywizji Lwowskiej, występującej pod nazwą Eksterytorialny Okręg WiN Lwów. Organizacja ta podlegała bezpośrednio Szefowi Sztabu Naczelnego Wodza. Głównym zadaniem brygady było zorganizowanie kadry oficerskiej i podoficerskiej, która zdolna byłaby do przeprowadzenia mobilizacji w razie zaistnienia konfliktu zbrojnego pomiędzy Sowietami a mocarstwami zachodnimi. Drugie bardzo ważne zadanie stanowiła wszechstronna obrona oficerów i żołnierzy AK, „NIE” i WiN przed służbami bez- pieczeństwa. Trzecim celem było prowadzenie wywiadu wojskowego i gospodarczego. Brygada obejmo- wała swoją działalnością obszar od Krakowa poprzez Górny i Dolny Śląsk, Środkowe Nadodrze aż po Poznań. Według danych na koniec 1946 r. płk. Anatolowi Sawickiemu podlegało: 1176 oficerów, pod- oficerów i żołnierzy oraz około 180 żołnierzy – wywiadowców. Płk Anatol Sawicki aresztowany został 16 marca 1948 roku przez funkcjonariuszy sekcji III Wydziału Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu. W wyniku intensywnego i brutalnego śledztwa zmarł z odniesionych ran 9 sierpnia tego roku. Odsłonięcia pamiątkowej tablicy płk. Sawickiego na budynku dawnego Banku Gospodarstwa Spółdzielczego w Lubaniu dokonali wnuk i wnuczka bohatera Jerzy Anatol Perliceusz i Anna Krekora.

fot. 6 - Wnuki płk Anatola Sawickiego: Anna Krekora i Jerzy Anatol Perliceuszfot. 5 - Różaniec wykonany z chleba przez płk Sawickiego w areszcie śledczym UB we Wrocławfot. 4 - Krzyż Virtuti Militari płk Sawickiego.

 

* za finansowe wsparcie tego przedsięwzięcia dziękuję przede wszystkim kolegom: Zbyszkowi Piwowarskiemu, Romkowi Juckiewiczowi, Grześkowi Bajek i Waldkowi Siuda

Więcej na ten temat:

J. Kulczycki, Anatol Sawicki - lubański epizod ostatniego komendanta AK Okręgu Lwów, w: „Ziemia Lubańska” nr 3 z 2012 r.

J. Skowroński, Rozkazuję milczeć!, w: „Odkrywca” nr 4 z 2013 r. B. Biegalski, A. i L. Wojtowiczowie, „Ocalić od zapomnienia. Kronika I Brygady Kadrowej V Dywizji Lwowskiej 1945-1956”, Zielona Góra 2002.

Janusz Kulczycki ( Ziemia Lubańska Nr 7 • 10-24.04.2013)

Butelki z lubańskiego browaru Brau-Commune, zbiory autora

Janusz Kulczycki