Butelki z lubańskiego browaru Brau-Commune, zbiory autora

O lubańskim piwie pisałem i opowiadałem już wiele razy. Dziś chciałbym zaprezentować Państwu historyczne butelki do których rozlewano przed laty ten lokalny trunek.

Moja kolekcja liczy obecnie kilkadziesiąt przeróżnych egzemplarzy dawnych piwnych flaszek. Zbierałem je przez wiele lat odwiedzając liczne giełdy staroci w kraju i za granicą. Wiele z nich wykopałem też osobiście w lubańskiej ziemi. Butelki pochodzą browarów i składów piwnych, których dziś już nie ma. Kolekcjonując je próbuję zachować wspomnienia o tych miejscach i czasach świetności lubańskiego piwowarstwa. Stare butelki mają niepowtarzalny urok ze względu na przeróżne kształty, kolory szkła jak i wytłoczone w szkle napisy. Lubań odegrał w tej historii niebagatelną rolę.

fot. 1 Stempel na butelce Lubańskiego browaru Klosterbrauerei z końca XIX w. zbiory autorafot. 2 Butelki z lubańskiego browaru Klosterbrauerei, zbiory autoraJak informują znawcy tematu - najstarszy polski zapisek o rozlewaniu piwa do butelek pochodzi z Lubania - z wieku XVII ! Ówczesne butelki wykonane były z kamionki. Zamykano je korkiem, który zabezpieczano sznurkiem lub drutem aby nie został wypchany przez zawarty w piwie gaz (dwutlenek węgla). Pierwsze szklane butelki do piwa pojawiły się dopiero w XIX w. Do lat 60-tych tego wieku technologia ich produkcji była bardzo droga, gdyż powstawały z wydmuchiwanego ręcznie szkła. Dopiero zastosowanie metody odlewania butelek w drewnianych, a później metalowych formach upowszechniło użycie szkła na masową skalę. Szklane butelki zamykane były nowoczesnymi zamknięciami pałąkowymi z porcelanowym korkiem*.

Początkowo znaki firmowe na butelkach były bardzo skromne, ponieważ odciskano je ręcznie w szkle. Gotową już butelkę rozgrzewano i nakładano kawałek plastycznego szkła podgrzanego do temperatury ok. 600 stopni Celsjusza. Wtedy rozgrzany kawałek stemplowano metalową puncą. Przykładem takiej butelki jest flaszka piwna z lubańskiego browaru klasztornego - Klosterbrauerei, który funkcjonował przed wojną przy dzisiejszym Placu Strażackim (fot. 1).

fot. 3 Butelki z lubańskiego browaru Brau-Commune, zbiory autora fot. 4 Butelki z lubańskiego browaru Germania Brauerei, zbiory autoraPod koniec XIX wieku pojawiły się zdobienia piwnych butelek w postaci wytłoczeń. Na butelkach i porcelanowych kapslach umieszczano znaki własności (nazwisko właściciela), oznaczenia firmowe i nazwę miasta. Pojawiały się też napisy o treści Eigentum unverkäuflich, co oznaczało, że butelka stanowi własność browaru i nie jest na sprzedaż. Do lat 70. XIX wieku, gdy w Prusach upowszechnił się system miar dziesiętnych, browary stosowały najczęściej butelki o pojemności jednej kwarty, czyli około 1,16 litra oraz półkwartowe, mieszczące 0,58 litra. W latach 1890-1945 używano natomiast kilkunastu wzorów butelek o pojemności: od 0,3 do 1 litra. Często różne rodzaje butelek funkcjonowały na rynku jednocześnie (również hurtownie i składy piwa posiadały swoje własne wzory) gdyż brak zautomatyzowanych linii rozlewniczych takiej standaryzacji nie wymagał.

fot. 5 Butelki lubańskich składów piwnych Augusta Ressela i Hermanna Lorenza, zbiory autoraWspomniany już lubański browar Klosterbrauerei założony został w roku 1880. Początkowo nosił on nazwę Klosterstifts- Bömisch-Bierbrauerei „Zum Gambrinus”(1880-1893). W późniejszym okresie browar ten wielokrotnie zmieniał swą nazwę: Klosterbrauerei „Zum Gambrinus” (1893-1898), Gambrinusbrauerei (1898-1902), Klosterbrauerei „Zum Gambrinus“ (1902-1913), Laubaner Brauhaus Gmbh (1913-1916), Laubaner Brauhaus Paul Seybel (1916-1920). Kilka charakterystycznych butelek tego browaru prezentuje fot. nr 2. Drugim co do wielkości browarem miejskim był założony w 1869 roku - Stadt-Commune-Brauerei przy Langengasse 4, który w latach 1888-1920 nosił nazwę - Brau-Commune zu Lauban. Butelki po piwie z tego browaru widzimy na fot. nr 3. Trzeci browar - Germania Brauerei funkcjonował przy Greiffenbergerstrasse 15 (fot. nr 4). Własne butelki posiadały też przedwojenne lubańskie rozlewnie i składy piwa: Augusta Ressela, Hermanna Lorenza, Otto Gomma i Paula Schobera (fot. nr 5 i 6). W zbiorze piwnych butelek odnalazłem też bardzo rzadką flaszkę browaru z Uniegoszczy - Brauerei Berthelsdorf (fot. nr 7).

fot. 6 Butelki lubańskich składów piwnych Otto Gomma i Paula Schobera, zbiory autorafot. 7 Fragment butelki z browaru w Uniegoszczy Brauerei Berthelsdorf, zbiory autoraJanusz Kulczycki - naszeluzyce.pl

* Lubańskie porcelanki, Ziemia Lubańska nr 9 z 2015 r./ Szklane butelki miały się pojawić trochę później.