Pasterka w kościele Świętego Krzyża w Lubaniu

fot. 1 - „Noc Wigilijna” obraz Ludwiga Danzigera z lubańskiego muzeum.Zapewne wielu mieszkańców naszego miasta miało już okazję podziwiać, znajdujący się w lubańskim Muzeum Regionalnym, obraz lokalnego ma- larza Ludwiga Danzigera – „Noc Wigilijna” (fot.1). Obraz ten, wykonany w technice akwareli (gwaszu), przedstawia wiernych gminy ewangelickiej udających się na pasterkę do kościoła św. Świętego Krzyża w Lubaniu*.

Na zaciemnionym niebie rysuje się sylwetka nieistniejącego już dziś kościoła na tle majestatycznej Wieży Brackiej. Biel śniegu spotęgowana rozjarzonymi światłami, wydobywającymi się z okien i z wnętrza kościoła, a także oświetlone nimi ściany okolicznych domów nadają temu świętu szczególną podniosłość**. „Noc Wigilijna” była przed wojną najbardziej znaną i najczęściej reprodukowaną pracą Ludwiga Danzigera. Wizerunek ten spopularyzowała też okładka polskiego wydania „Historii miasta Lubań” Paula Berkela. Niestety, jest to jeden z nielicznych obrazów tego artysty, jakie dotrwały do dnia dzisiejszego. Większość prac Ludwiga Danzigera zaginęła podczas ostatniej wojny. Największy zbiór akwarel malarza posiadało dawne Heimatmuseum, mieszczące się w dzisiejszym Domu „Pod Okrętem” (siedziba urzędu skarbowego w Lubaniu).

fot. 2 - „Noc Wigilijna” - zaginiony obraz Ludwiga Danzigera.Dziś z dawnej kolekcji znamy zaledwie kilka oryginalnych prac, dlatego też od lat poszukuję wszelkich informacji o lubańskim malarzu. Wizerunki wielu jego zapomnianych obrazów odnalazłem w przedwojennych niemieckich czasopismach. Na niemieckim rynku antykwarycznym pojawiają się często pojedyncze kartki wycięte z tych artystycznych wydawnictw (często też całe czasopisma) z reprodukcjami malarskimi. Ich jakość jest zaskakująco wysoka. Drukowane na kredowym papierze kopie obrazów są tak dobre, iż myślę o wydaniu w przyszłości np. jakiegoś albumu. Wśród nabytych przeze mnie reprodukowanych przed wojną obrazów Ludwiga Danzigera odnalazłem jedną szczególną pracę. Jest nią również akwarela (gwasz) z „Nocą Wigilijną” w Lubaniu! (fot. 2). Jest to właściwie siostrzany obraz znanej nam „Nocy Wigilijnej” z lubańskiego muzeum. W tym przypadku artysta uwiecznił wiernych już we wnętrzu samej świątyni – w ewangelickim kościele pw. Świętego Krzyża przy ul. Brackiej w Lubaniu. Wierni wypełniają całą nawę, stojąc ściśnięci od wejścia, aż pod sam ołtarz główny. Nastrój wieczornego nabożeństwa podkreślają dwie wielkie choinki ozdobione zapa- lonymi świeczkami, światło bijące od ołtarza, oraz ciemno-granatowe okna (nocna pora dnia). Fakt, że pasterka odbywa się właśnie w tej ewangelicko-augsburskiej świątyni ustaliłem na podstawie przedwojennych zdjęć wnętrza kościoła pw. Świętego Krzyża (fot. 3). fot. 3 Wnętrze dawnego kościoła św. Krzyża w LubaniuBył to największy kościół w przedwojennym Lubaniu. Wybudowany został w latach 1703-1706 na miejscu dawnego klasztoru franciszkanów przy obecnej ul. Brackiej. W centralnym miejscu barokowego ołtarza głów- nego znajdował się obraz ukazujący umierającego na krzyżu Chrystusa, pędzla innego lubańskiego malarza Hermana Effenbergera (1842-1911). Po bokach malowidła wznosiły się dwie pary korynckich kolumn, dźwigające bogato rzeźbiony baldachim. Przed kolumnami umieszczono dwie natu- ralnej wielkości postacie: Mojżesza i Jana Chrzciciela. Ołtarzowe kolumny zwieńczały alegoryczne figury siedzą- cych postaci, symbolizujących Wiarę (z kielichem w ręce) i Miłość (ze złotym sercem w ręce). Nad nimi wznosiła się alegoria Nadziei (z kotwicą w ręce). Na obrazie po lewej stronie dostrzec możemy też barokową ambonę z 1764 roku, z pastorem (z podniesioną ręką) głoszącym ewangelię. Z dawnych opisów dowiadujemy się, że podtrzy- mywały ją naturalnej wielkości figury czterech ewangelistów. Nad amboną zamontowano zaś niezwykłej urody baldachim, zwieńczony figurą zmartwychwstałego Chrystusa z chorągwią zwycięstwa. Kościół Świętego Krzyża, jak wiemy, już nie istnieje. Zniszczony podczas ostatniej wojny, został zburzony ostatecznie w roku 1956. Szkoda, bo zabytkową budowlę można było uratować. Mówiono o tym podczas ostatniej konferencji historycznej w Muzeum Regionalnym 15 listopada 2013 roku.

     *     ot. 4 - Pasterka w kościele Świętej Trójcy w Lubaniu przed wojną, mal. J. Kulczycki.

* W kościołach ewangelicko-augs- burskich obchodzona jest też Wigilia Narodzenia Pańskiego, która rozpo- czyna się po zachodzie słońca. W ależności od tradycji regionalnej godzina rozpoczęcia uroczystego nabożeństwa wigilijnego w kościele jest różna (od około godziny 16.00 do 24.00).

* B.Adamczyk-Pogorzelec, Ludwig Danziger (1874-1924). Mistrz nastroju rodem z Lubania, w: Akta Muzealne, Lubań 2004.

Janusz Kulczycki (opublikowane z Ziemi Lubańskien Nr 1 • 8-22.01.2014)

Butelki z lubańskiego browaru Brau-Commune, zbiory autora

Janusz Kulczycki