Pierwsze lubańskie pieniądze papierowe, tzw. "notgeldy", pojawiły na lokalnym rynku w roku 1920. Przyczyną ich emisji był chroniczny brak (po I wojnie światowej) państwowych monet o mniejszych nominałach. Emitentem banknotów był Magistrat Miasta Lubania.

 

Niewielkie rozmiarem banknoty o nominałach: 10 Pf (jasnofioletowe), 25 Pf (pomarańczowe) i 50 Pf (zielone) posiadały ciekawą szatę graficzną. Jako motyw ilustracyjny wykorzystano m.in. panoramę i herb miasta, ratusz i warsztat tkacki, tak charakterystyczny wówczas dla lubańskiej gospodarki (fot. 1.).

fot.1 Pieniądze zastępcze wydane w 1920r przez Magistrat Miasta Lubania, zbiory J.Kulczyckifot.1 Pieniądze zastępcze wydane w 1920r przez Magistrat Miasta Lubania, zbiory J.Kulczycki

Pierwsze banknoty lubańskie z roku 1920 spotykane są dość często na rynku kolekcjonerskim, a ich cena jest również bardzo przystępna. Nie można tego powiedzieć o kolejnej emisji lubańskiego pieniądza papierowego z okresu wielkiej inflacji. Moje trzydziestoletnie poszukiwania banknotów miejskich nie przyniosły jak na razie żadnych rezultatów. Udało mi się jedynie ustalić, że Miasto Lubań wyemitowało 16 sierpnia 1923 r. własne pieniądze zastępcze o nominałach: 300 tyś., 500 tyś i 1 mln marek. Rosnąca wciąż inflacja wymuszała druk banknotów o coraz wyższych nominałach. Z pomocą przyszedł Urząd Powiatowy Lubania (Kreisausschuss Lauban), który wyemitował własne pieniądze zastępcze o nominałach 10 mln marek (26.11.1923 r.) i 1 mld marek (02.12.1923 r.).

Inflacja w roku 1923 była największą w historii Niemiec i całej Europy. Ceny rosły z dnia na dzień, nawet o kilkaset procent. Ludzie tracili oszczędności swojego życia, a firmy plajtowały jedna po drugiej. Bywało, że po bochenek chleba wybierano się z walizką pieniędzy. Dla przykładu warto tu podać, że np. lubańska gazeta "Laubaner Tageblatt" kosztowała w listopadzie 1923 r. - aż 18.000.000.000 marek ! Zarobki pracowników liczono w bilionach. Państwo nie mogło nadążyć z drukiem wystarczającej ilości banknotów (wskutek spadku wartości marki potrzeba ich było coraz więcej). Rządowe drukarnie pracowały pełną parą a i tak na rynku występował ostry brak pieniądza. W końcu rząd zgodził sie na emisje prywatne pieniędzy.

Oprócz pieniędzy miejskich i powiatowych na lokalnym rynku pojawiły się zatem prywatne banknoty lubańskich firm i banków. Ważność obiegu tych pieniędzy była dokładnie określona na banknocie, z reguły sięgała kilku tygodni. Za wykup pieniądza zastępczego poręczał całym majątkiem właściciel firmy. W lokalnej prasie ukazywały się ogłoszenia o kolejnych emisjach, z jednoczesną prośbą o przyjmowanie tych bonów w zapłacie. Pierwsze własne pieniądze o nominale 10 mld marek wyemitowała w dniu 26.10.1923 r. dawna drukarnia Carla Goldammera, przy obecnej ul. Bankowej (dawn. Poststrasse 6) - fot. 2.

fot.2 Pieniądz zastępczy lubańskiej drukarni Carla Goldammera, zbiory Z.Madurowiczfot.2 Pieniądz zastępczy lubańskiej drukarni Carla Goldammera, zbiory Z.Madurowicz

W tym samym dniu pojawiły się na rynku prywatne pieniądze (10 mld marek) lubańskiej firmy Mechanische Weberei Maxa Bredtschneidera przy ul. Kopernika (dawn. Bismarckstrasse 29). Bardzo rzadki lokalny banknot z tego okresu posiada w swoich zbiorach kolega Zbyszek Madurowicz. Jest to opiewający na 5 mld marek pieniądz zastępczy innej lubańskiej tkalni Mechanische Weberei Adolfa Schottländera, przy ul. Wrocławskiej (dawn. Aussere Naumburgerstrasse 11) - fot. 3.

fot.3 Pieniądz zastępczy lubańskiej firmy Adolfa Schottlandera o nominale 5 mld marek, zbiory Z.Madurowiczfot.3 Pieniądz zastępczy lubańskiej firmy Adolfa Schottlandera o nominale 5 mld marek, zbiory Z.Madurowicz

Udało mi się ustalić nazwy pozostałych lokalnych firm i banków, emitujących w okresie wielkiej inflacji własne pieniądze. Były to: fabryki chusteczek do nosa - Mechanische Weberei Augusta Lassmanna przy ul. Warszawskiej (dawn. Greiffenbergerstrasse 23), - Bachert & Co przy ul. Włókienniczej (dawn. Thomasgasse 11), - JG Weinert jun. Söhne przy ul. Armii Krajowej (dawn. Breitestrasse 31), - C.E. Burghardt przy ul. Wrocławskiej (dawn. Naumburgerstrasse 2), - Petzold & Co przy ul. Warszawskiej (dawn. Greiffenbergerstrasse 17), - fabryka papieru Laubaner Kartonagen-Fabrik Rothenburger & Grehling przy ul. Przemysłowej (dawn. Queisstrasse 4), oraz dwa banki: - Commerz-und Privatbank przy ul 7-mej Dywizji (dawn. Frauenstrasse 14) i Darmstädter-und Nationalbank u zbiegu ulicy Spółdzielczej i Placu 3 Maja (dawn. Friedrich Wilhelm Platz 1).

fot.4 Pieniądz zastępczy lubańskiej firmy Gustava Winklera o nominale 20mld marek, zbiory Z.Madurowiczfot.4 Pieniądz zastępczy lubańskiej firmy Gustava Winklera o nominale 20mld marek, zbiory Z.Madurowicz

Janusz Kulczycki